BOSCH YOUNG TALENT SHOW | St. Joost 's-Hertogenbosch

Niet Hans Ulrich Obirst opende Bosch Young Talent Show maar Jon Kessler, als een van de 'scouts' even over uit New York... BYTS is een slimme copy-cat versie van jong afgestudeerden kunstacademie studenten presenteren in een zaaltje. Nu internationaal met Jheronimus Bosch-saus vanuit de 15 zo genoemde Jheronimus Bosch Steden, die kunstwerken van deze befaamde stadsgenoot uit 's-Hertogenbosch onderdak verlenen in openbare kunstcollecties. Naast 's-Hertogenbosch zelf dus, Berlijn, Brugge, Brussel, Frankfurt, Gent, Lissabon, Londen, Madrid, New Haven, New York, Rotterdam, Venetië, Wenen en Washington.

Slimme cultuurmarketing onder de noemer gebracht van een 'grootse naam' in de aanloop naar Jheronimus Bosch 500 in 2016. Ik had mij eigenlijk al verlekkerd op een TV-show op Omroep Brabant in een vorm van 'You Got Talent-versie' in 15 afleveringen (tip1). Maar nu we een meesterverteller over kunst en cultuur op TV ontberen, na het overlijden Boudewijn Büch zat dat er natuurlijk niet in. Alhoewel Jon Kessler als vervanger van Hans Ulirich Obrist een niet onverdienstelijke gangmaker was; "Being a young artist, your career is like your on a bus and please be careful to look who's driving. If any own, it's better to drive your bus yourself".
BYTS is een tiendaags kunstevenement, tentoonstelling in de academie St. Joost, met gescoute, veelbelovende jongste lichting afgestudeerde kunstacademiestudenten die exposeren met uiteenlopend werk waarbij zo'n beetje alle disciplines wel langskomen. Naast deze expositiewordt voor de BYTS-deelnemers een 'Summerschool' georganiseerd met lezingen, discussie en bezoeken aan Nederlandse musea en nationale exposities (Volg de bus en kijk wie er rijdt!).

Burgemeester Rombouts wil dit ieder jaar gaan doen en zelfs exporteren naar de B5 gemeenten. Ad 's Gravesande als intendant zou wel willen en vermeldde dat het natuurlijk gaat over de actuele vertaalslag van de thematiek van de onvermoeibare inspirator wiens overlijden in 2016 500 jaar dood; Jheronimus Bosch (1450 - 1516) groots wordt gevierd en tevens een aanloopje is naar Brabant 2018. Alles in 's-Hertogenbosch gaat in de steigers dus ze moeten wel is mijn idee. Mij zou dit niet tegen dovemans oren gezegd zijn en ik hoorde al: "Stuur ons die cheque maar op, maken we er zelf iets moois van..." Rivaliteit en collegialiteit liggen in Brabant dicht bijeen onderweg naar Brabant 2018.
Bij het openingsdrankje sprak ik toevallig met Jeroen Bosch himself, waaruit bleek dat hij is ondergedoken bij trendbeheer in Rotterdam. Gelukkig valt het met dat talent van de uitgekozen kunstenaars wel mee. Ook de relatie met de thematiek van Jheronimus is veelal in het vage gelaten, maar ongetwijfeld gaan we enkele van deze kunstenaars nog terugzien. Mijn persoonlijke tip is Sebatiaan Noort, en oeps hier afgestudeerd aan AKV St. Joost Den Bosch. Een thuiswedstrijd dus!

Tot slot, video-kunst staat op het punt te overleiden, als het deze jonge talenten betreft... En gezien het groot aantal 'ready-made objecten' in deze tentoonstelling is het of a. de jonge kunstenaars zijn tijdens hun opleiding getrained in recycling, b. hun werkbudget was zo minimaal dat ze meteen langs het grofvuil gegaan zijn, c. Van Gansewinkel is hoofdsponsor; "Wij zien afval als het begin van iets moois!" (tip 3) of d. er stond een foute naam in de briefing, niet J. Bosch maar M. Duchamp als de belangrijkste inspirator.
Hou je van de presentatie van jong afgestudeerde kunstenaars, bezoek dan direct ook: De TENT Academy Awards van 17/7 tot 22/8 in Rotterdeam (tip 4) of volg de verrichtingen van Kunstpodum-T, in Tilburg, met het hele jaar door verse afgestudeerde kunstacademie studenten: http://www.kunstpodium-t.nl/

BYTS duurt nog t/m 25 juli in AKV St. Joost, 's-Hertogenbosch en
let op, check de openingstijden.

fotoverwijzing: foto's 1en 2 entree, foto 3 Luc Chopplet, foto's 4 en 5 Sebatiaan Noort

ART ROTTERDAM 2010

Kunstbeurzen. Het is er weer tijd voor ook in Nederland. ART Rotterdam is gisteren, woensdag 3 februari van start gegaan en duurt nog tot zondagavond 7 februari 2010, 19.00 uur.

ART Rotterdam wordt geafficheerd als de beurs om opkomend talent te ontdekken en de nieuwste ontwikkelingen in de beeldende kunst te volgen. ART Rotterdam loopt gecombineerd met OBJECT Rotterdam waar 'autonoom design' centraal staat.

ART Rotterdam is natuurlijk niet New York, Basel Miami of Parijs toch geeft de beurs een duidelijk beeld van opkomende galeries en kunstenaars. Directeur Fons Hof: 'Als het om talent gaat dan hebben wij zeker de internationale wereldtop. Op dit moment zijn er ontzettend veel goede jonge kunstenaars met een eigen handschrift. Het is misschien niet allemaal zo vernieuwend, maar wat er gemaakt wordt is uitermate goed.'
Wederom in de vertrekhal van de Holland Amerika lijn presenteren zeventig internationale galeries, die zijn geselecteerd op basis van kwaliteit, actualiteit en eigenzinnigheid door hun meest uitdagende kunstenaars voor het voetlicht te brengen. Al met al is ART Rotterdam een niet te missen plek geworden voor de internationale kunstliefhebber.

De verkoop tijdens de vorige editie van de Rotterdamse kunstbeurs daalde met maarliefst 30 procent. De kredietcrisis zorgde ook in de Rotterdam voor sterk dalende verkoopresultaten. Veel de galeries verkopen aanmerkelijk minder sinds in 2008 de bankencrisis toesloeg. Drie jaar geleden leek het of het niet op kon en vlogen de kunstwerken bijwijzen van spreken de deur uit. Inmiddels is duidelijk dat de kunstverzamelaar minder kooplustig is geworden.

In het jaar 2009 was een duidelijke trendbreuk te zien. Met 12.500 bezoekers, een absoluut top jaar wat betreft bezoekers, maar de verkoopresultaten kelderden met 30%.
Duidelijk is wel dat de sfeer er in Rotterdam goed in zit en onder invloed van de beurs maakt ook de Rotterdamse kunstscène opgang maakt en die van Amsterdam inmiddels naar de kroon steekt. Wat 2010 voor ART Rotterdam in petto heeft, is natuurlijk nog niet duidelijk, maar overal heerst optimisme. Morgenmiddag ga ik zelf een kijkje nemen.

Laatste nieuwtje: Lotte Geeven is de winnaar van de Illy Prize voor haar bijdrage aan de kunstbeurs Art Rotterdam.
Lotte Geeven (1980, Eindhoven) studeerde aan de Rietveld Academie en was de laatste jaren artist in residence in Kythera, Tbilisi, Xiamen, New York en Amsterdam. Haar werk omvat intrigerende installaties, wonderlijk design en bijzondere tekeningen. Het is op Art Rotterdam te zien in de stand van Mart House Gallery.

ART Rotterdam: Cruise Terminal en Las Palmas, naast de Erasmusbrug aan de Wilhelminakade in Rotterdam. Opent de deuren op donderdag en vrijdag van 12.00 tot 18.00 uur, zaterdag en zondag van 11.00 tot 19.00 uur.

Sophie Calle in De Pont, Tilburg

Was 2009 een bijzonder goed publieksjaar voor de musea in Nederland, bijna alle musea konden rekenen op hogere bezoekersaantallen (crisis?).

Maar nu er een heel nieuw jaar voor ons ligt, waar verheugt u zich op in deze eerste dagen van 2010? Wat bevangt u met voorpret, naar welke op stapel staande expositieopening kijkt u al uit? Wat mijn betreft is dat de presentatie van Sophie Calle in het De Pont Museum in Tilburg.

Voor het eerst dat ik echt met het werk van Sophie Calle in contact kwam, was in het najaar van 2003 in Centre Pompidou in Parijs, dat voor het eerst een grote overzichtstentoonstelling van haar gracht. Natuurlijk had ik al wel eerder van Sophie Calle gehoord en werk van haar gezien, maar nog niet eerder was de onderdompeling in haar werk zo compleet, als toen.

Mogelijk had dit te maken dat ook ik in 2003 mijn partner verloor, maar Sophie Calle weet van 'levenspijn' subtiele verwerkingen te maken, waarin haar eigen ervaring en leven een centrale positie in nemen, maar in haar werk toch nooit schaamteloos of opdringerig wordt. In haar werk ontwikkelt zich een soort 'spel met de regels' ze speelt met verlangen en verwachting, vooroordeel, het persoonlijke en het algemene. Het verschuiven van vooral het perspectief op 'algemeen geldende ongeschreven regels' in onze samenleving rond liefde, relaties, leven en dood maakt haar werk zo indringend. Contact en het verbroken contact, is waar zij zich in haar werk op lijkt te concentreren. De spanning tussen onze specifieke gerichtheid naar die éne of dat specifieke glukzalige of alles omverwerpende moment, versus willekeur, het ongenuanceerde of mateloze. Georganiseerd drama, levenspijn en smart worden door haar op een fijnzinnige (mohelijk wel typisch Franse) manier aan de toeschouwer opgediend, waardoor het ondergelegen univesele of 'niet-specifieke' kenbaar en invoelbaar wordt.

Waar wij in Nederland smullen van smartlap, levenslied of society roddel over de ander en verzanden in banaliteiten of vulgair voyuerisme of het nu Boulevard of Zwartboek is, Sophie Calle weet deze thema's op te tillen naar een bijna van het induvidu onthechte, meer filosofisch intellectuele en universele werkelijkheid . Juist ondanks de alledaagsheid van haar onderwerpen of de intimiteit van haar aanpak vindt ze het algemeen verbindende. In haar werk documenteert zij en registreert zij juist de eigen ervaring en vertaalt deze. Door de opvolging van haar ervaringen vindt zij zo de grond eronder, de basis voor universele gevoelswaarden en duidt hier in ons menselijk tekort aan.

Mogelijk zelf verwijst de filmhit met Audrey Tatou in de hoofdrol, "Le Fabuleux destin d'Amelie Poulain", uit december van 2001 van Jean-Pierre Jeunet, in een gepopulariseerde versie van deze thematiek en atmosfeer, waar juist het werk van Sophie Calle in zijn puurheid zo diep van doordrongen is.

Scherper en dieper maakt Sophie Calle je deelgenoot van haar 'levenservaring' en noodlottige samenloop van gebeurtenissen en onversnede willekeur. Het is de kracht van de uitwerking die zij kiest, dat zij universele gevoelswaarden bij de toeschouwer weet te raken, dat soms leidt tot ontroering en soms tot hilariteit. Juist ook als zij haar ervaringen juist minder specifiek maakt en ze op een speciale manier ontdoet van het typisch persoonlijke door andere mensen en onbekende, annonieme spelers in te schakelen bij de uitvoering van haar werk.

Was haar vroege werk, uit de begin jaren tachtig minder gepolijst, werkte zij met sober ogende zwart-wit fotografie en vluchtig aandoende zwart-wit film en videoregistraties, haar beeldverslagen voorzien van annotaties en tesktuele toevoegingen in handschrift en typemachine schrift, de nieuwe mediamogelijkheden hebben de uitwerking van haar 'avonturen' nadrukkelijk gemulti-medialiseerd en naar full colour en full motion sound & image environments anno nu gebracht.

In 2007 maakte zij zo grote indruk op vriend en vijand met de installatie "Prenez Soin De Vous" op de 52ste Biënnale van Venetië, waar zij als de vertegenwoordigend kunstenaar in het landenpaviljoen van Frankrijk werd gepresenteerd.

Het in met name deze multi-media installatie die in het hart zal staan van de expositie in De Pont. Nadat Calle vorig jaar nog met een overzicht is getoond in Bozarts in Brussel, is dit haar eerst tentoonstelling in Nederland in bijna vijftien jaar en is deze presentatie een co-productie met de Whitechapel Art Gallery in Londen, waar haar werk tot zondag 3 januari werd getoond. Behalve de recente Engelstalige versie van "Take Care of Yourself" bevat de tentoonstelling nog elf andere sleutelwerken uit de periode van 1979 tot nu.

Kortom, daar verheug ik mij op! Vanaf 23 januari 2010 in het museum De Pont Tilburg en te zien tot 16 mei dit jaar.

Fotoverwijzing: foto nr 1: Sophie Calle inactie, video nr 1: Impressie van "Take Care of Yourself" 107 reacties op de afwijzingse-mail van Sophie haar geliefde, video nr 2: Ben Lewis BBC interview intro. foto nr 2: Les Dormeurs 1979, video nr 3: Interview bij paviljoen op Biënnale de Venezië 2007

Wilhelm Sasnal, K21 Düsseldorf

Goed, naar een korte afwezigheid, pak ik vandaag de draad weer op met een tentoonstelling in K21, Kunstsammlung Nordrein-Westfalen in Düsseldorf. Vanaf begin september is hier een prachtige solo-tentoonstelling te zien van het werk van de Poolse kunstenaar Wilhelm Sasnal (1972) met circa 80 kunstwerken en een aparte toelichting op zijn werk met een soort van biografische tijdslijn, in een cabine in de tentoonstellingszaal. Alles is nog te bezoeken tot 10 januari 2010.

Wilhelm Sasnal maakt in stijl en kleur meestal sober opgezette werken van ogenschijnlijk triviale onderwerpen. Als lid van de kunstenaarsgroep “tadnie” rond 1999, wordt er geageerd tegen de toenmalige academie stijl in Krakau. Het werk van Sasnal kenmerkt zich door een vlotte enscenering van banale objecten of voorwerpen, gerne stijlen als portret, stilleven of landschap. Beeldcomposities veelal gebaseerd op gevonden of zelfgemaakte foto’s gereduceerd tot eenvoudige tonale kleurstellingen. Veel werken verwijzen na de periode die volgde na de tweede wereldoorlog en hebben betrekking op de periode van de communistische overheersing van Polen. Hierdoor blijken triviale objecten of ensceneringen toch een onvermoede lading in zich dragen. Sasnal’s werk komt op z’n sterkst tot uitdrukking in zijn teruggehouden eenvoudige en direct expressieve stijl waarin krachtige beelden ontstaan met icoonachtig uitdrukkingsvermogen. Een stijl die zich deel verbindt met het werk van Luke Tuynmans of Gerhard Richter, maar toch een eigen positie in neemt.

Fotobijschrift allen zonder titel, 2008, 2007 en 2005

53st Biënnale van Venetië, deel 2

Making Worlds / Fare Mondi

Met veel plezier heb ik begin deze maand de Preview van de 53ste Biënnale van Venetië bezocht. Deze groots opgezette prestigieuze overzichtstentoonstelling, de 'vader' van alle Kunst Biënnales heeft zijn eigen specifieke charme. Niet alleen de landen paviljoens in het Gardinni Park. Het park dat ooit in opdracht van Napoleon is aangelegd, maar het geheel aan activiteiten en neven activiteiten, lijken de hele stad te beheersen. Met de Biënnale heeft Venetië met zijn specifieke historische grandeur, direct ook een ‘breedband verbinding’ met de hedendaagse kunst. Het aanbod is nog niet eerder zo groot geweest 77 landenvertegenwoordigingen, zeker 44 neven evenementen en zeker zo'n omvangrijk aanbod naast de officiële agenda met persentaties en lezingen.

Dit jaar is de omvang van de Biënnale ook groter dan ooit. Niet alleen zijn er door de hele stad nog allerlei presentaties van landen, die zelf geen vast paviljoen hebben. Ook het overgrote deel van het Arsenaal, de vroegere haven en marine basis, is dit jaar toegevoegd aan het evenement met een groots overzicht van hedendaagse kunst. Dat maakt dat er een zeer omvangrijke hoeveelheid kunst wordt gepresenteerd. Biënnale directeur Daniel Birnbaum heeft daarmee de ambities en het prestige van de Biënnale van Venetië dit jaar duidelijk neergezet. Zo is het evenement tevens de gelegenheid geworden als platvorm voor allerlei PR-activiteiten, promotie en lancering van nieuwe initiatieven in de kunstwereld.

Nederland is dit jaar op verschillende manieren sterk vertegenwoordigd op deze 53ste Biënnale; Making Worlds, met verschillende presentatie en brede professionele betrokkenheid. Als je van het St Marco Plein naar het Gardinni Park liep op de boulevard Riva Ca’di Dio, kwam je als eerste de containermodule van Stichting Pleinmuseum, DropStuff tegen. Een groot dynamisch multimedia scherm waar in een continue stroom allerlei berichten en beelden op verschijnen, interactieve mediakunst. Hoewel er aanvankelijk wat verbindingsproblemen waren met internet, draaide de hele installatie met mediakunst volop op de momenten dat ik er aan voorbij kwam.

DROPSTUFF.nl is een landelijk platform voor mediakunst en e-culture, dat zowel kunstwerken van professionele kunstenaars en ontwerpers als eigen bijdragen van iedereen die werk inzend via een account op de website www.dropstuff.org, live uitzendt. De uitvalsbasis is een mobiel ‘glazen huis’ met een gigantisch scherm dat steeds op reis is langs allerlei steden en locaties. Tot 7 juni waren ze dus hier op de Biënnale van Venetië. DROPSTUFF.nl presenteerde hier naast gevestigde Nederlandse kunstenaars ook werk van jong talent. Door middel van een ‘Open Call’ zijn Nederlandse kunstenaars en ontwerpers opgeroepen een werk in te zenden. In samenwerking met Museum Boijmans Van Beuningen, Stedelijk Museum De Lakenhal en het Centraal Museum is hieruit een selectie gemaakt. Naast interactieve kunstwerken werden in Venetië ook een aantal klassieke videowerken uit de collecties van deze musea getoond.
Klik hier voor hun videoverslag!

Dan houdt nabij het Arsenale, de Rietveld Academie zijn eigen presentatie, waarover later meer, presenteren verschillende directeuren verbonden aan Nederlandse instellingen hun ideeën en of plannen voor de nabije toekomst en of samenwerkingvormen. Maar laten we eerst eens kijken naar de Nederlandse landen bijdrage.

Het Nederlands Paviljoen, FIONA TAN

In het Gardinni Park liggen de circa 30 diverse ‘landen paviljoens’ vlakbij het hoofdgebouw, het Palazzo delle Expositioni, ligt het Nederlands Paviljoen. Dit jaar met Saskia Bos als curator, die Fiona Tan heeft geselecteerd om Nederland met haar videokunst te vertegenwoordigen.

Er worden drie videowerken vertoond. Naast Provenance uit 2008, wordt als hoofdwerk Disorient getoond, waarin de door een voice over, voorgelezen reisbeschrijving van Marco Polo, wordt gekoppeld aan actuele en directe beelden uit de besproken oosters gelegen Arabische en Aziatische landen waar hij op zijn reis doorheen trok. Op een tweede scherm wordt als het ware een interieur getoond van en ‘winkel’ of voorraadkamer met allerlei spullen, handelsproducten en objecten afkomstig uit deze landen. Loopt de 'reisverslagflim' vooruit, de tweede opname wijkt en spoelt als het ware doorlopend terug. Deze over twee schermen door de ruimte verdeelde video installatie vertoont zo niet alleen bronnen en of ankers, die we als autobiografisch kunnen verbinden met de persoonlijke achtergrond van Fiona Tan, maar verbindt ook Venetië opnieuw met zijn vroegere handelsrelaties en overbrugt daarmee een tijdspanne van zo’n 500 jaar. Disorient beleeft zijn première hier in Venetië en is hier zo te zien, helemaal op zijn plaats.

In haar derde werk, Rise and Fall, ook nieuw, worden twee schermen parallel aan elkaar getoond. Het openingsbeeld toont synchroon een beeld van stromend water, dat steeds nadrukkelijke tegen de ‘leesrichting’ in stroomt. Het beeld wordt doorsneden met de opname van een slapende vrouw. Een oudere vrouw. Eerst verschijnt ze op het linker scherm en dan ook op het rechter. Dan opnieuw het steeds onrustiger stromend water, dat in close-up over beide schermen stroomt.

Hoewel het duidelijk is dat water niet voor niets zo onrustig stroomt, komt het toch als een verrassing als het beeld toont, hoe het water over de rand stort van een enorme waterval. Als de close-up uitzoomt en we een blik worden gegund op de omvang en de schaal waarin het water in dit natuurgeweld omlaag valt en uiteenspat in een watergordijn dat zich hult in nevel. Dan is er weer het beeld van de slapende vrouw. Vervolgens is zij opgestaan en begint ze aan haar dag. Als blijkt dat ze aanstalten maakt het huis te verlaten wordt het beeld doorsneden met het tweede personage, een ander vrouw, een jongere vrouw.
Terwijl je nog even puzzelt over de relatie tussen deze twee personages ontrolt zich een kortefilm waarin het tegen elkaar in stromen en dan weer schijnbaar samenvallen van deze twee personage het onderwerp vormen van deze kunstvideo. Ook hier is er een subtiele gearrangeerde mix van beelden, deels observerend, deels informerend maar niet verhelderend. Of er een relatie tussen deze twee personages is en welke dan en of in welk tijdsinterval beide gefilmde personen hier beschouwd kunnen worden blijft een open vraag...

Wat is actuele ervaring of beleving? Wat is herinnering of zijn het in een verleden terugliggende gebeurtenissen? Seizoensaspecten in de beide loops sluiten niet aan; kale bomen en bomen vol in het blad, nazomer of voorjaar, rise of fall? In strak 21 minuten wordt een heel scala aan mogelijkheden doorlopen, tal van vragen opgeroepen, maar slechts weinig vragen beantwoord. Dit maakt direct duidelijk hoe sterk het filmisch medium is. Welke gedachten processen als bijna van zelfsprekend in het hoofd van de beschouwer kunnen worden geactiveerd en opgeroepen. Hoe beperkt houdbaar ons visueel geheugen is en hoe suggestief de werking is van beeld en geluid. Hoe wij zelf geneigd zijn, uit fragmenten een verhaal te destilleren en dit zo te construeren en aan te vullen, dat het beantwoordt aan de honger naar een zichzelf verklarend geheel. En het laat zien hoe sterk Fiona Tan al deze aspecten beheerst en weet toe te passen in haar werk.

'Rise and Fall’ maakt als mediakunstwerk de meeste indruk op mij. En gelukkig is in tegenstelling tot wat in andere paviljoens gebruikelijk is bij de presentatie van videomedia, het Nederlandspaviljoen niet verworden tot een ‘black box’, maar er heerst een schemersfeer van teruggenomen licht. Dit versterkt de kwaliteit van de presentatie enorm, omdat die schemersfeer goed aansluit op de aard van het werk van Fiona Tan, dat eveneens geen duidelijkheid of houvast wil verschaffen en goed past bij dit schemerduister.

Toch zie ik ook in het werk van Fiona Tan de worsteling met de filmische conventies. Wat is geënsceneerde videokunst en wat is film, documentair of drama? In de geënsceneerde fotografie is er ook een vergelijkbaar spel tussen het documentaire karakter en het geënsceneerde karakter van die foto’s. Soms weten we ons geconfronteerd met foto’s, die eigenlijk meer verslag doen van observaties van min of meer exotische bestemmingen. Fotografie die dan aan ons wordt gepresenteerd als 'kunstfotografie', maar die goed beschouwd niet verder reikt dan de persoonlijke observatie van de maker op die specifieke plek. Foto's die geen verwerking geven, die ik verwacht, van wat ‘kunst’ wordt genoemd.

In de videokunst vind ik, dat dit nog meer een probleem is, dan bij fotografie. Mogelijk ook omdat film als medium al zo’n brede toepassing kent. Het onderzoeken van filmische conventies in videokunst is voor mijn gevoel dan ook zo’n beetje uitgewerkt. Natuurlijk is het knap als iemand zeer persoonlijk en zeer bewust gebruik weet te maken van dit medium, maar tja als videokunst zoals nu ‘mainstream’ aan het worden is, in welke richting ligt dan nog de uitdaging? Dit zeg ik met beelden in mijn hoofd van het werk van Bill Viola of Joan Jones. Waar van deze laatst genoemde ook werk vertegenwoordig is in de presentatie in het Arsenale op deze Biënnale.

Een ander opvallend aspect wat mij deze Biënnale extra opvalt, is de steeds grotere afstand tussen low-tech en high-tech kunst. Als we eens vergelijken wat er hier en daar aan techniek uit de kast moet worden getrokken en dit bijvoorbeeld eens vergelijken met de presentatie in het Zwitserse paviljoen van het werk van Silvia Bächli, dan is direct duidelijk waar onze verbeelding wordt gewekt met ogenschijnlijk eenvoudig, maar bijzonder krachtig en aansprekend werk op papier.

Dit alles en nog veel meer is er allemaal te zien in Venetië, nog tot 22 november van dit jaar.

Wordt vervolgd...

53ste Biënnale van Venetië, deel 1

Op de 53ste Biënnale van Venetië wordt Nederland gerepresenteerd door Fiona Tan (1966). Fiona Tan geboren in Indonesië, groeide op in Australië. Volgde haar opleiding in Nederland en woont en werkt tegenwoordig in Amsterdam. Enkele jaren terug kruisten onze wegen elkaar op de meest Australische plek in Nederland, in het Aboriginal Art Museum in Utrecht. Fiona Tan noemt zich geen Nederlander, maar is wel een Nederlands kunstenaar. Niet zo verwonderlijk gezien haar multinationale achtergrond en misschien de hier te lande gevoerde discussie over onze nationale identiteit, is zij wel een toepasselijk en actueel representatief voorbeeld van hoe het nu eigenlijk zit met die ‘Nederlandse identiteit’. Haar werk, dat de afgelopen jaren overal in de wereld is getoond, heeft in ieder geval een sterke verbinding met de thematiek van migratie en culturele identiteit.

Een zoektocht die als vanzelfsprekend met haar persoon is verbonden en noemt zij zich zelf niet, zoals Sting ooit zong een ‘Legal Alien’, maar een ‘Professional Foreigner’. Fiona Tan werkt voornamelijk met film en fotografie en voegt dit samen in video installaties. Opvallend in haar werk is de aandachtige registratie van mensen in hun omgeving en loopt de thematiek van culturele ontheemding als een rode draad door haar oeuvre.

Vaak is de registratie van mensen in hun alledaagse omgeving, uitgangspunt voor haar werk. Zowel op de Biënnale in Sydney in 2006 met VOX POPULI als een recenter werk PROVENANCE, voor het Rijksmuseum in Amsterdam,vormt deze opzet uitgangspunt voor de transfer van de specifieke atmosfeer die Tan in haar werk weet vast te leggen. Gemaakt vanuit de optiek van observant, vanuit een buitenstaanderpositie, registreert zij minutieus alledaagse handelingen die verworden tot geladen beelden, ogenschijnlijk vol herinneringen, die vanzelfsprekende verbanden met het heden lijken bloot te leggen.

Voor haar solo presentatie in het Nederlandse Rietveld Paviljoen, zijn drie nieuwe video-installaties van haar hand te zien, dat maakt mij nu al nieuwsgierig!

Fotobijschrift: Fiona Tan Disorient, 2009© Fiona Tan, courtesy the artist and Frith Street Gallery, London

53rd Biennale di Venezia, van 7 juni t/m 22 november 2009 voor meer informatie zie: http://www.labiennale.org/en/art/

Nieuw NHM Arnhem, een brug te ver.

Al eerder had ik al eens met een ingezonden bericht in de Volkskrant gemeld, dat het idee voor een nieuw Nationaal Historisch Museum een onzalige gedachte is. Dat nu de hele goegemeente over elkaar heen duikelt als kat en hond, maakt duidelijk dat er geen zegen op rust en bij dit initiatief er alleen maar verliezers zijn.

Jan Vaessen en Francine Houben hadden terecht een mooi plan ontwikkeld op basis van synergie. Zeker nooit op basis van onderling concurrentie tussen twee museale instellingen in een provinciale stad. Arme Pauline Krusseman, hoe heeft zij zich ooit kunnen laten strikken voor een bestuursfunctie met daarin een direct liaison met de politiek? Hoe heeft het kunnen gebeuren dat het bestuur zo’n Erik Schilp en Valentein Byvanck als directieduo heeft benoemt? Hoeveel ondeskundigheid ten aanzien van dit ambitieuze plan kan er geactiveerd worden? Drie of zelfs vier politieke partijen die met elkaar in hevige concurrentie strijd zijn, moeten elkaar samen vinden in één historisch bed: SP, CDA, VVD, PvdA? Lees de culturele paragraven in hun partijprogramma’s en je hoeft geen helderziende te zijn om te kunnen voorspellen dat dit zou eindigen in een richtingen strijd.

Het “Peter principle” en “De wet van Murphy” zijn hier beiden actief en het culturele veld loopt bij het algemeen publiek, over de volle breedte weer de klappen op en de imago schade. Alle vooroordelen lijken weer eens gemakkelijke te kunnen worden bevestigd. Het huidig bestuur van het NHM doet er verstandig aan terug te treden. Van Schilp en Byvanck kunnen ook beter snel iets anders gaan doen. Alle betrokken dienen zich eens goed achter de oren te krabben en zich af te vragen wie zij een dienst bewijzen?

De observaties van Letty Randshuizen in de Volkskrant kortgeleden waren geheel juist . Het is duidelijk dat tot nog toe er door bestuur en directie of de politiek, werkelijk met weinig liefde aan dit initiatief is gewerkt. Iedereen lijkt stomweg verblindt te zijn door zijn ambities, de pot met geld en partij ideologische motieven. Daar boven uit is persoonlijke ambitie, een is een slechte raadgever bij iets waar diplomatiek is vereist. Waarom alle uitgangspunten verlaten, waarop juist het plan van Jan Vaessen zich kwalificeerde?

Binnenkort komt Gijs van Tuyl beschikbaar, mogelijk kan hij na de redding van het Stedelijk Museum in Amsterdam, samen met Jan Vaessen een uiterste inspanning doen om alsnog voldoende goodwill bijeen te brengen voor dit plan, maar ik vrees dat het inmiddels rond uit hopeloos is.

Ikzelf stel voor dat de Tweede Kamer zelf snel besluit schoonschip te maken en de hele opdracht terugneemt en de beschikbare middelen, het hele budget in een fonds stopt ter bevordering van historische kennis en promotie van onze geschiedenis. Hieruit subsidies beschikbaar stelt aan initiatieven van bestaande instellingen in de hele breedte van het culturele veld om de inmiddels veroorzaakte imagoschade te herstellen en mogelijk de beoogde doelstellingen alsnog te realiseren zonder een nieuw museum uit de grond te willen stampen: Het bevorderen van historische kennis en historisch bewustzijn bij een breed en algemeen publiek.

Mogelijk kan dan het Zeeuwsmuseum en het Zuiderzee museum als mee van de eerste een subsidie hiertoe ontvangen. Ik heb gelezen dat het daar met de historische aspecten van deze musea slecht is gesteld. En hoe zat het ook al weer met die brug, die John Foster Brug in Arnhem. Was die film niet in Deventer opgenomen? De titel: “A Bridge too Far!”

DARA BIRNBAUM, SMAK Gent

Het SMAK in Gent presenteert een retro perspectief van mediakunstenaar Dara Birnbaum. Al meer dan dertig jaar stelt zij in haar werk centraal, hoe wij worden beïnvloed en gemanipuleerd door beeld, televisie en multimedia. Hoe wij naar politieke gebeurtenissen kijken. Allang de zestig voorbij is ze echter nog steeds nadrukkelijk aanwezig met haar politiek geëngageerde en kritische kunst. Je zou bijna kunnen zeggen het kan eigenlijk niet actueler. De thematiek van haar vroege videowerken uit de jaren 70-tig zijn wat betreft hun vraagstelling nog altijd even actueel, maar hoe kan het ook anders dan dat de presentatie van haar werk uit die vroege tijd, in onze huidige wereld waarin we meer al ooit overweldigd worden door de inzet van grootse media spektakels, gedateerd aan doet?

Haar basale video’s met elementaire analyses van de werking van audiovisuele beelden heeft echter aan zeggingskracht niets verloren en tonen aan dat Dara Birnbaum een belangrijke wegbereider is (geweest) in het onderzoeken van de werking van deze media. Dat de invloed en de beïnvloeding die vanuit de media tot onze komt alles behalve onschuldig is. Eigenlijk heeft de kern van haar thema niets aan actualiteit verloren, waarin zij ons kijkers, aanmoedigt om met een kritische geest de werking van deze beelden steeds te beoordelen en ons bewust te zijn van de gijzelende werking die er van uitgaat en hoe wij keer op keer door deze bewust samengestelde beelden die in herhaling op ons worden afgevuurd, worden gemanipuleerd.
Wie bepaald ons perspectief, het kader van onze blik, waarin we de beelden aangeleverd krijgen?

Wat is waarheid en hoe worden beelden gebruikt om een bepaalde overtuiging bij ons te bekrachtigen?

Hoe worden beelden in de media gevormd?

Haar werk neemt een unieke plaats in in de wereld van de videokunst en video-installaties. Als een van de eerste drong Birnbaum het medium ‘video’ zelf binnen en ontrafelde de manipulerende kracht van het medium als communicatie middel, de verborgen agenda’s en de stereotypering die van het medium uitgaat. Door het gebruik van de zelfde middelen, het medium zelf, de zelfde technieken, visuele taal en beeldsequenties, weet ze in haar werk levendige kritiek te geven op de maatschappij en de machten die deze media inzetten.

Naast de bijdrage aan het onderzoeken van de manipulatieve krachten van beelden en de stereotypering die van ogenschijnlijk alledaagse beelden uit kan gaan, leverde zij een belangrijke bijdrage aan juist het scherper beoordelen van de technieken die film en televisiemakers gebruiken, om ons bepaalde stereotype beeldvorming op te dringen. Niet zozeer het medium zelf als wel de methodieken en technieken die gebruikt worden om het medium tot stand te brengen treffen haar kritiek. Naast dat zij voortkomt uit de tijd van de opkomst van een bepaald militant feminisme, heeft zij haar idioom ingezet voor het doorbreken van clichématige presentaties zonder te vervallen in het klassieke feministische idioom uit die tijd. Daarvoor te waken, is mogelijk het geen, wat haar werk nu nog altijd zo krachtig maakt. Haar werk steunt op de overtuiging van de kracht van het vrouwelijk zelfbewustzijn en de vrouw uit te beelden als een zelfstandig emotioneel wezen.

Toch is de presentatie van het werk, zoals dit nu in het SMAK is opgesteld, maar ten dele overtuigend en is men er - naar mijn mening - niet in geslaagd het belang van het werk van Dara Birnbaum als veteraan van de videokunst beweging met overtuiging voor het voetlicht te brengen. Grotendeels zijn daar de gemaakte opstellingskeuze debet aan helaas. Hierdoor vallen de kunstwerken soms weg in de ruimte of hebben ze ogenschijnlijk onvoldoende visuele presentie. Voor de bezoeker die bereid is, dit ongemak voor lief te nemen en die inzoomt op de video’s en installaties zelf, ontdekt de kracht van de analytische aanpak van het medium door Dara Birnbaum. Dan blijkt ook dat haar werk, met de enorme technische vooruitgang die de audiovisuele media de laatste jaren hebben doorgemaakt, is meegeëvolueerd en aan zeggingskracht niets of slechts nauwelijks heeft ingeboet.

Dat er naast zeggingkracht ook humor in haar werk aanwezig is blijkt uit haar reactie op het verzoek dat haar ooit eerder bereikte een werk te maken waarin tot uitdrukking zou moeten komen hoe de wereld in de toekomst van 2023 er aantoe zou zijn. In de brief dit zij als reactie schrijft op het verzoek, beschrijft ze hoe verheugd ze zal zijn als de copyrights op Mickey Mouse zullen zijn vervallen en zij als kunstenaar eindelijk in de gelegenheid zal zijn Mickey tot haar eigen creaties toe te kunnen voegen.

Fotobijschrift: overzicht van werken op de tentoonstelling
Van 4 april tot 2 augustus in het SMAK, Citadelpark, 9000 Gent. Open di-zo van 10u tot 18u.

NEXUS-LEZING TILBURG

Op zaterdag 28 maart a.s. spreekt de flamboyante kunstcriticus Robert Hughes (1938, Sydney) de Nexus-lezing 2009 uit: A Defence of What is Priceless, in de Aula van de Universiteit van Tilburg.

Nestor Robert Hughes is de meest bekende, meest gelezen (17 boeken) en volgens velen ook de meest uitgesproken kunstcriticus van onze tijd. De flamboyant kunstcriticus trad begin jaren zeventig, na een periode in Londen te hebben gewerkt, indienst van weekblad Time Magazine en verhuisde naar New York, waar hij nu nog altijd woont.

"Hughes kijkt, prijst en vonnist op een manier die met recht monumentaal genoemd kan worden." Zijn ambachtelijke kunstopvatting gaat voorbij aan de modieuze trends die het 'wereldje' zo kenmerken. Waar anderen Marcel Duchamp, Andy Warhol, Jeff Koons en Damien Hirst de hemel in prijzen, verfoeit Hughes deze niet zelf producerende 'kopieerkunstenaars'. Goede kunst is, zo meent hij gestoeld op technisch meesterschap en productief makerschap.

In 1997 wees een verkiezing onder Australiërs hem aan als één van de veertig ‘Living National Treasures’. Zijn stijl van schrijven en spreken is uit duizenden te herkennen en in trefwoorden te omschrijven als: lucide, onomwonden, altijd raak, met evenveel intelligentie als passie en van een alles verschroeiende geestigheid.

Of het nu gaat om de pretenties van de moderne kunstenaar, de schoonheid van Barcelona, de verfoeilijke klaagcultuur van onze tijd, het wonderlijke leven Down Under of het lot van de eenzame hengelliefhebber, Robert Hughes brengt het in zijn karakteristieke en uitdagende, directe stijl samen:
"... Ik geloof helemaal niet dat kunst kwetsbaar is. Ik denk dat mensen altijd op zoek zullen gaan naar ervaringen die complexer en betekenisvoller zijn dan de normale ervaringen in hun leven. Door naar kunst te kijken kun je zulke ervaringen krijgen... Het is niet de enige manier, maar ik ervaar zelf een enorm genot als ik naar een Vermeer kijk..."

Zaterdag 28 maart 2009, aanvang 14.00 uur, reserveren verplicht: http://www.nexus-instituut.nl/
Aula Universtiteit van Tilburg, Warandelaan 2 Tilburg

PIPILOTTI RIST, ROTTERDAM

Elixir, het video-organisme van Pipilotti Rist. Er wordt de laatste tijd weer veel gefilosofeerd over wat kunst zo al 'vermag'. Waar is kunst eigenlijk goed voor? Moeten we ons niet concentreren op de hoofdzaken? Zeker in tijden van crisis, springen de moralistische predikkers snel op de kansel, om de kunst ansicht, die geen verder wezenlijk nut dient, in het verdachtenbankje te plaatsen. Immers zijn er geen nuttigere zaken dan je tijd te verdoen met kunst? Is kunst niet zoiets als weggegooid geld?

Ik stel me zo voor dat Pipilotti Rist zich ter degen bewust is geweest van het feit dat in deze tijden, dergelijke gedachten weer her en der opgang doen. Mogelijk heeft ze daarbij bedacht ons een tegengift voor te willen zetten, voor een dergelijke gedachtegang. Voor iedereen en alles een overtuigend elixeer te willen maken, immers; 'Die Kunst ansicht, hat keine Zweck'.
In de transformatie van de centrale tentoonstellingszaal in het nieuwe gedeelte van het Boijmans van Beuningen Museum is zij er wonderwel in geslaagd, bezoekers dit medicijn voor te toveren. Na het achterlaten van je schoeisel, wordt je over dik tapijt, geruisloos binnengeleid in deze andere wereld. In het halfdonker, in de met golvende glasgordijnen afgehangen organische ruimte, wordt je binnengeleid in het universum dat Pipilotti Rist hier voor je heeft voorbereid.

Dwalend langs de fijne vitrages, wordt je ondergedompeld in fonteinen van kleurrijke projecties, op vloeren en wanden. Heb je uitnodigend plaatsgenomen op een heuvellandschap van kussens en tapijten, wordt je al snel meegevoerd in dit kleurrijke recente werk van de kunstenaar. In het visueel delirium van haar films. Beelden waarin de camera moeiteloos door ruimte lijkt te kunnen buitelen en je in close-up laat wegzweven. We worden gebombardeerd met dromerige taferelen, die overvloedig, bijna arcadisch en paradijselijk aandoen. Al snel is elke weerstand gebroken en worden we bedolven onder lawines van bloemen, uiteenspattende rijpe vruchten en niet beangstigend, omsloten door water. Onze innerlijk gedachten volgen als vanzelfsprekend, de wervelingen van het blijkbaar remmingloze, beschikbare naakte lichaam van het personage in de films. Gecompleteerd met beelden uit ongerepte natuur, voorzien van natuurgeluiden en psychedelische smoezel muziek, zijn we als plotseling verlost uit benarde situaties, verlost van elke sombere gedachten. Kijk je onverwacht in het gezicht van een medebezoeker, dan overheerst de ontspanning en een gemoedelijke glimlach. In deze wereld is alles en zonder moeite mogelijk!

Als na enkele herhalingen van de beeldsequenties het lukt, om je aan deze onderdompeling te onttrekken, je de weg naar de uitgang weet terug te vinden, bemerk je dat, terwijl jij je schoenen probeert terug te vinden, zich blijkbaar zomaar een opgewekt gevoel van je meester gemaakt heeft. Ogenschijnlijk is nieuwe energie aangeboord en heeft een bepaalde lichtheid zijn intrek in je hoofd genomen.Tja, en dat na het enkele tientallen minuten kijken naar kunst die ogenschijnlijk niet anders vermag…

Natuurlijk, "Kan het zo simpel zijn?" is een vraag die dan bij mij opkomt. Is er niet zoals in het eerdere werk van Rist, een provocatie of een confrontatie aan te gaan? Moeten we niet in plaats van in een droom gebracht, wakker worden geschud?

Het is een overtuigend statement van Pipilotti Rist en misschien zit daarin juist wel het provocerende en confronterende van haar nieuwe werk: Harmonie als het Elixeer, harmonie als de transformerende kracht. Nieuwe energie, om de deur naar een andere aanpak van de problemen waar we voor staan open te breken. Immers het andere is al geprobeerd en heeft de oplossing niet gebracht.

Wat mij betreft mag Rist, een franchise keten opzetten door heel Nederland. Wat zeg ik, misschien wel door heel Europa, om met haar video-smoezelkamers op onnavolgbare en geruisloze wijze met een nieuw elan, deze transformatieve kracht te ontketenen.
Politici en haatzaaiers eerst verplicht twee keer een halfuur: Kunst 'for Change' dit keer.

Van Elixir kunst u nog genieten tot 10 mei 2009, Boijmans van Beuningen Rotterdam

Fotobijschrift, beelden ontleent aan de video's in de tentoonstelling.

KUNSTPALAST, DUSSELDORF

Sorry, te laat. Ja, soms twijfel ook ik of ik over een tentoonstelling die ik heb gezien, hier wel iets zal schrijven c.q. melden. De subtitel van deze tentoonstelling, dan vooral de eerste drie woorden, vind ik echt geweldig gekozen: "Die verbotene Blick (auf die Näcktheit)'. De eigenlijke titel is 'Diana und Actaeon' en het onderwerp van de tentoonstelling van circa 300 kunstwerken in het KunstPalast is eigenlijk het hierin gevonden excuus, om die steelse verboden blik op vooral de naakte vrouw uit te beelden. Tja, en dat in een stapel van 300 kunstwerken door de tijd heen. Hmm, wat moet ik daar dan van vinden, zeker als zoiets toeslaat in Duitsland... Kosten nog moeite lijken gespaard, om dit overzicht dan bijeen te brengen. Een overzicht met natuurlijk ook prachtige kunstwerken, die je anders niet zo één twee drie, om de hoek kunt gaan zien of omdat ze in het depot, of in een particuliere verzameling zijn opgenomen.

Dan nog zo'n vondst in die titel: ActaE-on, als knipoog naar hoofdsponsor E-on?: 'Acta Eon = E-on, doe iets!' Zo iets, dat vindt je toch alleen in Duitsland...?

Goed, het gevaar is nu weer geweken, de tentoonstelling is gesloten en de kunstwerken in gepakt. Niet verandert in een Hert, niet verscheurt door honden. Wat blijft zijn de flarden die je er nog van terug vindt op internet of natuurlijk de catalogus. Zo'n catalogus is natuurlijk niet het echte ding zien. Dus hier laat ik het maar even bij: 'De gestolen, stiekeme blik als inspirator, voor juist soms ook verrassende, overrompelende en ja soms prachtige kunstwerken.' Bijvoorbeeld het schilderij van Eric Fischl, nog van uit de tijd voordat hij zo'n beetje de echte society schilder van zijn generatie werd; Bad Boy. En natuurlijk ook onze 'good old' Rembrandt van Rijn, kon hier niet ontbreken, als inventieve vernieuwer van thema's en genres. Ja, ook hij schilderde odes aan dit 'voyeurisme' en niet alleen 'Susane in het bad'. Opdat we niet allemaal in 'herten' veranderen...

Fotobijschriften: Nr. 1 Eric Fischl, Bad Boy, 1981Olieverf op doek 167,5 x 244 cm, Courtesy Thomas Ammann Fine Art, Zürich. Nr 2 Rembrandt Harmensz. van Rijn, Diana mit Aktäon und Kallisto, 1634, Olieverf op doek, 73,5 x 93,5 cm, DüsseldorfFürst zu Salm-Salm, Museum Wasserburg Anholt.

ROTTERDAM, ART ROTTERDAM

Zondagavond 1 februari, nog vier nachtjes slapen en dan is het zover! Dan opent de tiende editie van Art Rotterdam. Een tweejarig lustrum opzich, is natuurlijk al een compliment waard in een land als het onze. Niet dat ik er zo'n voorstander van ben, dat alles zichzelf maar zou moeten blijven herhalen. Echter van herhaling is in het geval van Art Rotterdam geen sprake, meer van groei.

Er is al veel over gezegd, maar het is ook de plek. Het uitzicht over de weidse Maas, de zindering van dynamiek. Het is de leukste beurs op de leukste plek voor hedendaagse kunst in Nederland. Zelf schrijven ze in hun persbericht: "Art Rotterdam heeft zich ontwikkeld tot één van de meest levendige kunstbeurzen voor hedendaagse kunst in Europa."

Het fijne is, Rotterdam is toch echt om de hoek vergeleken met Basel, Berlijn, Dubai of Miami. Daarmee een uitgelezen gelegenheid om de laatste ontwikkelingen in de beeldende kunst te volgen en aanstormend 'galerie-fähig' talent te ontdekken. Na een wat slaperige maand januari kan het seizoen in Nederland dus weer beginnen. Donderdagmiddag dus, om 13.00u!

Foto bijschrift: Artists Anonymous'Keeping up with the Koons', 2008 (190 x 240 cm)Courtesy: RONMANDOS, Amsterdam

Art Rotterdam vindt plaats van 5 tot en met 8 februari 2009

ROTTERDAM, IAN WALLACE

In Witte de With is nog tot zondag 8 februari een helder overzicht te zien van het werk van Ian Wallace. Wallace weet in zijn werk op eigenzinnige wijze monochrome schilderkunst en documentaire fotografie aan elkaar te koppelen. Hoewel Wallace wordt gerekend tot een van de belangrijkste sleutelfiguren van de conceptuele kunstscene in Vancouver, is zijn werk in Europa tot nog toe onderbelicht gebleven. Ian Wallace is de drijvende kracht achter een vorm van fotografische conceptuele kunst waarvan o.a. zijn student Jeff Wall de bekendste vertegenwoordiger is.

In een samenwerkingsproject met de Kunstverein fur die Rheinlande und Westfalen te Düsseldorf en de Kunsthalle Zürich en Witte de With, is een omvangrijke tentoonstellingstrilogie ontstaan over deze Canadese kunstenaar.

Ian Wallace (1943, Shoreham) doceerde als kunsthistoricus, bijna twintig jaar kunstgeschiedenis en –theorie aan de University of British Columbia in Vancouver. In zijn werk onderzoekt hij met een oorspronkelijk nieuwsgierigheid beeldaspecten in een strikt omschreven set werkvormen, die leiden tot een eigen herkenbare beeldtaal, waarin de vanzelfsprekendheid van deze beeldelementen stelselmatig wordt ondervraagd.

In de presentatie in Witte de With worden enkele sleutel werken van Wallace getoond waaronder de installatie At Work uit 1983, die hier nu samen wordt getoond met een ‘remake’ uit 2008. Met een videoregistratie wordt een toelichting gegeven op het maakproces. Door de gecombineerde presentatie van de At Work’s als geheel, is dit wat mij betreft het belangrijke onderdeel van deze tentoonstelling. Deze combinatie van oorspronkelijk werk en remake, maakt inzichtelijk wat het denkraam is waarbinnen Ian Wallace zijn vragen stelt en werkt. Zo geeft deze opstelling de inhoudelijke ondersteuning aan het werk wat ervoor en het werk wat erna is ontstaan. Zodoende wordt de context verduidelijkt, waarbinnen het werk van Wallace zich ontwikkeld en waardoor het ook in de actualiteit van een hedendaags kader zijn zeggingskracht behoudt.

Op de tussen etage wordt op een kleine monitor een recent interview met Ian Wallace getoond waarin de kunstenaar persoonlijk nader ingaat op zijn werk en zienswijze.
De tentoonstelling samengesteld door Renske Janssen in Witte de With, maakt mij nieuwsgierig naar met welke invalshoek het werk van Ian Wallace in Düsseldorf en Zürich van Wallace wordt gepresenteerd.

fotobijschriften: foto 1 At Work, 2008, foto 2 At the Crosswalk IV, 2008

LEUVEN, ADRIAN PACI

'I love the gallerists and they love me' (uitsnede) 3min 2001

De eerste solotentoonstelling 'Believe me, I am an artist' van Adrian Paci in België is nog tot 25 januari 2009 te zien in het STUK te Leuven. Adran Paci, geboren in Albanië in 1969, woont en werkt in Milaan. In zijn werk ligt de focus op de gevolgen van sociale, politieke en culturele veranderingen voor het dagelijks leven van de mens.

Adrian Paci, opgeleid aan de kunstacademie in Albanië voor de val van het totalitaire regime vluchtte in 1997 met zijn gezin naar Italië, waar hij sindsdien woont en werkt.

De kunstenaar gebruikt film en video als strategie om fictie en documentaire te mengen. Zonder te dramatiseren vertelt hij verhalen over mensen en kunstenaars die moeilijke situaties proberen te overwinnen.

'I love the gallerists and they love me' wordt vertoond direct tegenover de ingang van de tentoonstellingszaak en is zo het eerste werk wat we zien. Het toont een portret van de twee galeristen die de eersten waren om Paci's werk in 2001 in Italië tentoon te stellen.

In de video zien we hoe de kunstenaar zelf de houding van de galeristen keer op keer verandert. De suggestie wordt hierdoor gewekt dat de kunstenaar een klassieke compositie wil maken, waarbij de galeristen aan het cliché beeld moeten voldoen van het gelukkige koppel. Zo doende bevat dit werk een subtiele ironie en een commentaar op bepaalde mechanismes in de kunstwereld.

TILBURG, DE PONTMUSEUM

Familienleben Thomas Struth

Maakt u zelf nog wel eens een familieportret? Of heeft u zich gezamenlijk recent zo nog laten fotograferen? Vergeleken met enkele generaties terug heeft dit gebruik mogelijk aan populariteit en betekenis ingeboet. Juist nu fotografie en de nieuwe beeldmedia al om aanwezig zijn vind ik op Flickr knap 1200 verwijzingen naar dit genre. Wie herinnert zich niet de etalages van de lokale fotograaf waar naast de trouwfoto reportages, de babyfoto’s ook het familieportret een vaste plaats in nam?

Ook maakte deze foto’s een vast onderdeel uit van de foto’s die nieuwsgierig bekeken werden in de foto-albums van groot moeder en groot vader op de lange winter avonden in menig huisgezin. Ik kan me nog herinneren hoe ik oma of mijn ouders overstelpte met vragen naar wie op die foto’s wie was en wat die dan zoals deed.

Kijken we terug in de kunstgeschiedenis dan zien we dat bijna alle belangrijke kunstschilders dit genre beoefenden. Vanaf de vroege Vlaamse schilders als Jan van Eyck van de Familie Arnolfini (1434) tot in onze huidige tijd is het een geliefd onderwerp geweest voor opdrachten van min of meer vooraanstaande families. Een ander schilderij van familieportretten, dat mij zo voor de geest staat, is dat van Diego Velàzques, Las Meninas, van het Spaanse hof en hoe dit meesterwerk later ander moderne kunstenaars als Pablo Picasso en Francis Bacon beïnvloedde en inspireerde om eigen variaties van dit schilderij te maken.

Al met al kent het familieportret als genre een lange geschiedenis die een oorsprong vindt in de uitbeelding van de ‘heilige familie’ die ook nu rond de Kerstdagen in menige huiskamer weer een plaatsje vindt: Maria, Jozef en hun kind Jezus Christus. Met de opkomst van adel en later burgerij werden portretten gemaakt van voor aanstaande families. Weer later komt en aandacht voor de gewone burgers en families en dan neemt op een zeker moment de fotografie deze taak van de kunstschilder gedeeltelijk over.

Thomas Struth (1954) tilt het familieportret van het spontaan gemaakte familiekiekje weer op naar het de eerdere schilderkunstige traditie en creëert zorgvuldig gecomponeerde monumentale portretten en maakt daarmee ook direct weer duidelijk welk een bijzondere kracht gelegen ligt in dit genre. Zijn manier van werk dwingt dit af, geen gebruik van kunstlicht, een technische camera, lange sluitertijden, korte scherpte diepte en de grootte formaten waarin het eindresultaat wordt gepresenteerd. Omstandigheden die zowel een verstilling bij de poserende familieleden veroorzaken waardoor de tijd in de foto’s tot stilstand lijkt te komen. Ook de beschouwer wordt door de zo in de foto’s gepresenteerde informatie, gedwongen zijn tempo te vertragen. En door de combinatie van een aantal foto’s, waarin de zelfde familie voor een tweede keer is geportretteerd waar soms een tijdsinterval in besloten ligt (Familie Schäfer) van bijna twintig jaar, maakt een speciale nieuwsgierigheid bij de kijker wakker, die voorbij ligt aan de directe situatie waarin het portret tot stand komt en wat als beeldmiddelen in de foto toe uitdrukking wordt gebracht door; compositie, rangschikking, houding, gebaren, gelaatsuitdrukking, binnen opname of buiten, veel of weinig losse objecten in de directe leefomgeving.

Onwillekeurig lijkt dit terug te voeren naar hoe de belangstelling van Thomas Struth voor dit genre gewekt is. Een vriend van Struth, Ingo Hartmann gebruikte als psychoanalyticus, familiefoto’s in zijn praktijk bij de behandeling van zijn cliënten familie verhoudingen te onderzoeken. Het zo opgebouwde indrukwekkende beeldarsenaal leidde begin jaren tachtig er toe dat Hartmann en Struth en een tentoonstelling uit samenstelde: “Familienleben”.
Struth werd hierdoor zodanig gemotiveerd, om met het onderwerp zelf aan de slag te gaan en raakte er van overtuigd in zijn fotografie, dat dit medium in staat is aspecten van de werkelijkheid bloot te leggen en over te dragen.

De tentoonstelling geeft in een overzicht van circa 40 werken die tussen midden jaren tachtig en nu tot stand zijn gekomen dit prachtig weer en vormt zo een uitdaging voor iedereen die in deze beelden sporen van intermenselijke verhoudingen wil onderzoeken. Ook voor de beschouwer die wil genieten van de verstilde kracht van deze monumentale foto’s valt er veel te genieten.

Nog tot en met 22 februari 2009, Familienleben, Thomas Struth.
Zie hier enkele beelden van het werk.

AMSTERDAM, 80.000 bezoekers

Door het ANPgepubliceerd bericht op 03 december 2008 16:34
(Het zouden er zelfs meer dan 120 duizend worden!)

AMSTERDAM - De tentoonstelling For the Love of God van Damien Hirst, met de diamanten schedel in het stralende middelpunt, heeft in de eerste vier weken al 80 duizend bezoekers naar het Rijksmuseum getrokken. Dat maakte het museum woensdag bekend.Van de bezoekers heeft 60 procent de Nederlandse nationaliteit.
Dat is volgens een woordvoerster aanzienlijk hoger dan de 40 procent Nederlanders die het museum doorgaans verwelkomt.

De tentoonstelling For the Love of God is nog tot en met 15 december te zien. Op de bijbehorende website die het Rijksmuseum heeft gemaakt geeft 85 procent van de bezoekers aan de tentoonstelling mooi te vinden, 15 procent vindt die lelijk. Van de websitebezoekers vindt 57 procent het kunst en 43 procent spreekt van een hype.

En... Er zouden er nog zo'n 50.000 gaan kijken naar deze diamanten schedel!

http://www.fortheloveofgod.nl/

AMSTERDAM, RIJKSAKADEMIE

ArtPreview Rijksakademie OPEN 2008

Elke keer als ik de preview van de Rijksakademie bezoek, vind ik het weer een prachtige belevenis. Vooral opnieuw te ontdekken dat bijna alle werkruimtes volledig ontruimd zijn op de gepresenteerde kunst na, doet me goed. Hoe het gebouw dan als het ware weer onder een dikke gebruikslaag te voorschijn komt, doet me plezier.

Tweede punt wat hierbij voor mij speelt, is toch ook weer de iets wat nerveuze opwinding over wat ik dit keer weer te zien krijg en natuurlijk wat het me zal doen. Wat ik er van vind. Die iets of wat nerveuze opwinding lijkt zich niet alleen exclusief tot mijzelf te beperken. Eigenlijk hangt het in de lucht, een sfeer van ‘nieuwe oogst’ en spanning voor de première. Het is een korte periode waarin we kennis kunnen maken met de stand van zaken van het werk van deze ruim 50 kunstenaars.

"De Rijksakademie van de beeldende kunsten is een internationaal onderzoeks- en productieplatform voor talentvolle kunstenaars uit de hele wereld. Naast uitgebreide technische faciliteiten en artistiek advies, is het een plek met zo’n 50 werkruimtes waar ‘resident artists’ één tot twee jaar werken aan onderzoek, experimenten, projecten en productie."

Wat mij dan dit keer is opgevallen? De omvang van het aantal ‘resident artists’ dat werkt met videofilms lijkt met hun aandeel in omvang te groeien. Het aantal kunstenaars dat werkt in de klassieke media en disciplines maakt daar in tegen een steeds kleiner deel van het bestand uit.
Met de introductie van deze zo nog altijd genoemde ‘nieuwe media’ als videofilm en digitale beeldbewerking is er natuurlijk een discour gevoerd over de status van deze media binnen de ‘kunstdiscipline’. Gelukkig zijn er diverse kunstenaars te noemen die in de afgelopen zeg maar 25 jaar het medium hebben beproefd en het als een geaccepteerde discipline binnen het idioom van de beeldende kunst hebben toegevoegd.

Wat mij echter meer en meer opvalt binnen de toepassing van ‘kunstenaars’ van dit medium, is dat het autonome gebruik van het karakter van videobeelden als beeldende discipline lijkt te verwateren. Meer en meer heeft het huidige gebruik door kunstenaars van videobeelden een louter registrerende functie. Zo ook bij dit gebruik van videobeelden, door de meeste kunstenaars in deze lichting van de Rijksakademie.

Door dit zo te doen, ondergraven deze kunstenaars in mijn ogen hun eigen positie en plaatsen zich in een ander referentie veld. Namelijk in dat van het ‘registrerende bewegende (video)filmbeeld’. Hoewel ik niets af wil doen aan de kwaliteiten die behoren bij de registrerende- of documentaire film, spelen hierin vooral ook journalistiek en andere beeld conventies. Is de inhoud van de registrerende video meer verbonden met aspecten uit de wereld van theater, acteren en de oorspronkelijke ‘film’, dan is daar binnen ook weer een heel bereik dat aangesproken wordt.

Na deze constatering, kan ik dan direct opmerken dat vijfennegentig procent van de getoonde videofilmbeelden daarmee direct als volledig oninteressant kunnen worden afgeserveerd. Deze makers zijn stuk voor stuk onvoldoende overtuigend in de keuze en behandeling van dit specifieke medium. Er is onvoldoende kritisch vermogen aan de dag gelegd, om zich vragen te stellen wat het autonome karakter van die of die videofilm is.

Misschien ben ik te hard in mijn oordeel, maar het volstaat volgens mij niet om als beeldend kunstenaar, een filmische verslaglegging te maken van of een min of meer ‘exotische’ locatie, een geënsceneerde omgeving of een gedramatiseerde situatie. Daarmee is mijn motivering voor de onvoldoende voor 95% van het videowerk gegeven. Dit los van de onderlinge inhoudelijk verschillende resultaten van de individuele makers als Erkka Nissinen, Jakrawal Nilthamrong, Marianne Flotron of Nathaniel Mellors. Naar mijn mening wordt er veel te snel naar het medium videofilm gegrepen en blijven kritische bevraging over deze medium keuze achterwegen. Ook in de presentatie wordt volstaan met het, of projecteren of op beeldscherm afspelen van deze films.

Positieve uitzondering worden gevormd door Tu Zeng en Go Eun Im die wel een autonome motivatie aan hun videofilmbeelden weten mee te geven, door de inhoud en de vorm van de presentaties.

Zo ervaar ik Mark Boulos (All That is Solids, Melts in Air) en Nicoline van Harskamp (Any Other Business), beiden in hun werk toch veel meer als documentaire makers dan als beeldend kunstenaars ondanks het succes van de door hen gepresenteerde projecten en het gebruik van duo-projecties.

Waren er dan ook nog kunstenaars die ‘gewoon’ schilderijen maakten? Natuurlijk was er ook nog het werk van Alistair Frost en Tala Madani of een hoekje voor een 'formalistisch concreet abstract' werkende kunstenaars als Marius Lut.

Fotobijschriften v.b.n.o.:installatie Marcel Pinas, Go Eun Im, Tala Madani

EINDHOVEN, VAN ABBEMUSEUM

Vandaag ben ik rond de middag naar het Van Abbemuseum gegaan voor een bezoek aan de tentoonstelling ‘Welcome to Heart Land’. Het was de tweede keer dat ik met de tentoonstelling kennismaakte die vanaf 4 oktober 2008 tot 25 januari 2009 te bezoeken is.

De tentoonstelling is mooi opgesteld in de zalen van het ‘oude’ gedeelte van het museum. Juist nu de Verenigde Staten van Amerika zo in de belangstelling staan met de presidentsverkiezingen is het natuurlijk prachtig dat in het Van Abbemuseum aandacht wordt geschonken aan de hedendaagse kunst uit het ‘Heart Land’ van Amerika en je mee genomen wordt op een ‘reis’ langs die machtige rivier de Mississippi.

De tentoonstelling wordt ingeleid met een videofilm die een impressie geeft van juist een reis langs deze rivier. In de volgende zaal worden een reeks kunstenaars gepresenteerd met fotografie. Deze zaal wordt afgesloten met op de achterwand een werk van Peter Friedl, op een rood fond getekende landkaart van Amerika waarop de gebieden van de Indianen staan aangetekend. Friedl is Oostenrijker, maar ja dat met dat 'Indiaantje spelen' zit er blijkbaar niet alleen bij de Duitsers in. Op de Manifesta in Rovereto ontdekte ik dat vooral Duitser zich in het weekend graag verkleedt als Cowboy of Indiaan… een erfenis van Karl May?

Maakten de foto’s in de eerste zaal al wat bevreemding bij mij los, in de tweede zaal wordt je verrast door een z.g. Shotgun House. Daar geplaatst door Marjetica Potc. Op diezelfde wijze weet deze tentoonstelling je diverse keren prettig te verrassen en biedt ze je een bijzonder perspectief op of door dit gebied geïnspireerde kunstenaars, of toont het werk van een aantal kunstenaars uit het Heart Land zelf. Bijvoorbeeld Greely Matt (Memphis), Michael Rakowitz (St Louis), Matthew Day Jackson en bijvoorbeeld Kerry James Marshall (die ook is getoond op de laatste Documenta in Kassel). Al met al vind ik Heart Land een prettige tentoonstelling met goede verrassende kunstwerken en een brede mix van uiteenlopende werkvormen en disciplines.

Er worden toch wel voornamelijk kunstenaars getoond die vertegenwoordigd zijn met fotografie, video en of tekenwerk.
Mijn aandacht werd door deze mix op een prettige manier vast gehouden. De tentoonstelling is ook van een goede maat, niet overdadig of zeg maar een soort overvloed waar je in verdwijnt, maar heeft een goede balans. Enkele zalen met grote objecten als het Shotgun Hous of een ‘opblaasbaar flatgebouw’ weet je verbeelding aan te spreken en brengt je gelijktijdig in contact met wetenswaardigheden van de locale omstandigheden.
Zo zit er in deze tentoonstelling een lijn in verweven van de Zwarte burgerrechten beweging, die in het diepe zuiden van de Verenigde Staten op kwam voor de gelijkberechtiging van de Afro-Amerikanen. Met straks in januari Barack Obama in het Witte Huis wel een hele mooie actuele link!

Met het prettige gevoel weer even ‘geüpdate’ te zijn over de ontwikkelingen in het hartland van de Verenigde Staten, kon ik het niet laten om op de tussen verdieping in de nieuwbouw nog even een bezoek te brengen aan Lissitzky en tijdgenoten met een korte video van het in 1989 opnieuw uitgevoerde ballet met kostuumontwerpen naar zijn hand uit de jaren dertig:’De Overwinning op de Zon’. Een prachtige zaal als afsluiting van mijn bezoek. Het was weer een waar genoegen.

Wat wordt ons volgende uitstapje?

BERLIJN, JEFF KOONS

De afgelopen dagen was ik in Berlijn, waar wel bijzonder veel tegelijk te beleven viel op het gebied van hedendaagse kunst.
Niet alleen openden er daar verschillende kunstbeurzen hun deuren, maar zo was er ook de opening van de nieuwe tijdelijke kunsthal met een drietal video installaties van Candice Breitz
en in de ‘Neuen Nationalgalerie’ de opening van een tweetal tentoonstellingen "Das universum Klee" (een grote overzichts-tentoonstelling over leven en werk van Paul Klee) en
"Jeff Koons Celebrations" met 11 grote recente beelden van deze Amerikaanse kunstenaar.

De twee kunstbeurzen die in het afgelopen weekend werden gehouden en internationaal aanzien genieten zijn “Art Forum Berlin”, gehouden in maarliefst een drietal aaneengesloten hallen op de Messe Platz en “Preview Berlin” in Hangaar 2 van het vliegveld ‘Tempelhof’, dat juist deze week als het binnenstedelijk gelegen vliegveld van Berlijn werd gesloten. Een gebeurtenis die veel emoties losmaakte bij de omwonenden in Berlijn. Ik had mij trouwens niet eens gerealiseerd dat het Luchthavengebouw van Tempelhof, nog steeds het grootste aaneengesloten gebouw van Europa is, gebouwd in een halfronde ovaal met een aaneengesloten overkapping aan de binnenzijde.

http://www.youtube.com/watch?v=KoiSvyDKYbU&feature=email